ΚΟΥΒΕΝΤΕΣ ΣΤΟ ΡΑΦΙ του βιβλιοπωλείου “QUARK” – O Πέτρος Γαϊτάνος επισκέπτεται τα βιβλιοπωλεία και συζητά με τους ανθρώπους τους:

5η Κουβέντα στο ράφι του βιβλιοπωλείου “QUARK” με την Κατερίνα Χρυσούλη και τον Διαμαντή Κολοβό.

Δεν ήξερα το QUARK, ένα μικρό βιβλιοπωλείο στα Βριλήσσια. Και η αλήθεια είναι πως δυσκολεύτηκα να το βρω, κρυμμένο στην ισόγεια στοά ενός μικρού εμπορικού κέντρου. Η λεωφόρος Πεντέλης έχει θόρυβο και κίνηση. Το QUARK προσφέρει ησυχία, ηρεμία και χαλάρωση μαζί με εξαιρετικά επιλεγμένα βιβλία. Στο ισόγειο τα παιδικά δίνουν τον τόνο, στο πατάρι των ενηλίκων με έναν μεγάλο τριθέσιο καναπέ για άνετο ξεφύλλισμα. Αισθάνθηκα πως βρήκα έναν κρυμμένο θησαυρό και προτείνω και σε εσάς να τον ανακαλύψετε. Σας μεταφέρω τη συζήτηση με την Κατερίνα Χρυσούλη και τον Διαμαντή Κολοβό.

Π.Γ. Διάβασα στην είσοδο ότι ξεκινήσατε πριν πέντε χρόνια. Πώς το αποφασίσατε; Ποια ήταν η σχέση σας με το βιβλίο; Γιατί βιβλιοπωλείο και όχι κάτι άλλο; Πριν πέντε χρόνια γινόταν η ίδια συζήτηση με σήμερα για το μέλλον του βιβλίου, για τον ανταγωνισμό από τις μεγάλες επιφάνειες ή τα e-shops κλπ.

Κ.ΧΡ.  Ισχύουν αυτά που λες αλλά και κάτι ακόμη… Ανοίξαμε, βλέπεις, το Δεκέμβρη του 2019, μερικούς μόνο μήνες πριν τον Covid, οπότε είμαστε ιδιαιτέρως, θαρραλέοι…

Δ.Κ. Πέρα από αυτό, εγώ έχω μια σχέση με το βιβλίο από μικρό παιδί, οι πρώτες μου δουλειές ήταν με βιβλία. Δούλεψα σε χονδρέμπορους βιβλίων, σε βιβλιοπωλεία, έχω στήσει και βιβλιοπωλεία από την αρχή. Όταν γνωριστήκαμε με την Κατερίνα εγώ έκανα και μια έκθεση βιβλίου στην Κύμη που συνεχίζουμε να την κάνουμε τώρα μαζί. Έτσι άρχισαν τα πράγματα, μέχρι που είπαμε εφόσον το αγαπάμε και μας αρέσει αυτό που κάνουμε γιατί δεν το προσπαθούμε και κάπου κοντά στη γειτονιά μας; Και με τον ίδιο τρόπο συνεχίζουμε. Κλείνουμε εδώ κάθε Ιούλιο και Αύγουστο και … μεταφερόμαστε στην Κύμη. Έχουμε πλέον συνεργασία με όλους τους εκδότες..

Π.Γ. Ναι, τα καλοκαίρια έχει παντού, σε όλη την Ελλάδα, υπαίθριες εκθέσεις βιβλίου. Πώς τα πάτε εσείς στην Κύμη;

Δ.Κ. Το υπαίθριο βιβλιοπωλείο είναι το μόνο που δουλεύει τόσο καλά. Το υπαίθριο και το ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο, αλλά μόνο το μεγάλο. Εμείς τώρα, στη γειτονιά, δεν θελήσαμε να μπούμε σε αυτή τη διαδικασία του e-shop, δεν πιστεύαμε ότι θα υπήρχε ανταπόκριση. Το έχουν καλύψει οι μεγάλοι αυτό, ιδίως για το βιβλίο.

Κ.ΧΡ. Το υπαίθριο βιβλιοπωλείο μας τα καλοκαίρια στην Κύμη δεν θα το ‘λεγες και μικρό. Οι πάγκοι του έχουν είκοσι μέτρα μήκος. Καταλαβαίνεις τον όγκο δουλειάς! Να στηθεί, να ξεστηθεί, να μεταφερθούν και να ανοίξουν οι κούτες, να χωριστούν και να τοποθετηθούν τα βιβλία, να ανανεωθούν οι ελλείψεις και τόσα ακόμη…

Π.Γ. Έχετε επιπλέον προσωπικό;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Όχι, είμαστε εμείς οι δύο. Και το ωράριο είναι από τις 2 το μεσημέρι ως τις 12 το βράδυ και βλέπουμε, όσο πάει… Αλλά αυτή η δουλειά είναι το μεράκι μας. Κι όσες φορές έχουμε σκεφτεί να σταματήσουμε, αλλάζουμε γνώμη με το που φτάνουμε εκεί κι ακούμε τα παιδάκια  να φωνάζουν «ήρθαν τα βιβλία». Η αγάπη που παίρνεις από τον κόσμο και οι σχέσεις που έχεις φτιάξει δεν σου επιτρέπουν να σταματήσεις. Πέρασε μια φορά απ’ το μυαλό μας να το στήνουμε και να βάλουμε έναν άνθρωπο να το δουλέψει, αλλά δεν το κάναμε. Δεν θα ήταν το ίδιο…

Κ.ΧΡ. Για μένα υπάρχει και κάτι  ακόμα. Πάω εκεί το καλοκαίρι κι αισθάνομαι ότι βρίσκω τους φίλους μου. Θα κάνουμε την κουβέντα μας το βράδυ, θα πιούμε και το τσιπουράκι μας. Κι αυτά όλα αντισταθμίζουν τα όποια προβλήματα.

Π.Γ. Ας επιστρέψουμε όμως εδώ, στο QUARK. Παράξενο όνομα για βιβλιοπωλείο. Πώς το σκεφτήκατε; Έχετε κάποια σχέση με τη φυσική;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Καμία σχέση! Αν το καλοσκεφτούμε βέβαια, η ζωή είναι η σχέση όλων μας με τη φυσική. Παρακολουθούμε ωστόσο τι γίνεται με την επιστήμη και ξέραμε ότι το QUARK, μέχρι τώρα τουλάχιστον, είναι το μικρότερο σωματίδιο. Πηγαίνει όμως πάντα διπλό, δεν πηγαίνει μόνο του, πρέπει να είναι δύο ή και τρία. Εμείς είχαμε και την έκθεση στην Κύμη, οπότε το διπλό μας ταίριαζε και θέλαμε και κάτι πολύ μικρό να ακούγεται κάπως παιδικό, ένα παιδάκι να μπορεί να το προφέρει εύκολα. Το QUARK δένει με αυτά και μετά, ψάχνοντάς το λίγο περισσότερο, βρήκαμε ότι έτσι λεγόταν και το πρώτο πρόγραμμα σελιδοποίησης βιβλίων, το QUARK X PRESS, και επίσης είναι μια λέξη πλασμένη από τον συγγραφέα James Joyce. Οπότε είπαμε ναι, αυτό είναι το όνομα!

Π.Γ. Όταν είδα το όνομα του βιβλιοπωλείου αισθάνθηκα μια συγγένεια με την ΑΜΜΟ, γιατί κι εγώ έψαχνα για κάτι εύηχο κι ελάχιστο, όπως οι κόκκοι, που να περικλείει δύναμη και να είναι τμήμα ενός όλου. Αλήθεια βρίσκετε χρόνο να διαβάσετε;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Εμείς καταρχήν διαβάζουμε τα παιδικά. Όλα τα παιδικά. Γιατί όταν προτείνεις και δίνεις ένα παιδικό βιβλίο πρέπει να ξέρεις ακριβώς τι προτείνεις και τι δίνεις. Πέρα από αυτό όμως, επειδή μας αρέσει πάρα πολύ το βιβλίο, διαβάζουμε πολλή λογοτεχνία, κυρίως μεταφρασμένη. Δεν πολυδιαβάζουμε best sellers, γιατί αυτά δεν χρειάζεται να τα προτείνουμε.

Π.Γ. Σαν να μου λες πως κομμάτι της δουλειάς σας είναι και το διάβασμα.

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Ναι, είναι κι αυτός ένας λόγος που την αγαπάμε τόσο. Εδώ θα βρείτε μόνο βιβλία που μπορούμε να υποστηρίξουμε. Τα έχουμε επιλέξει και γι’ αυτό μπορούμε να τα προτείνουμε. Μόνο έτσι μπορεί να δουλέψει αυτός ο μικρός χώρος. Ήταν κάτι σαν μονόδρομος για εμάς.

Κ.ΧΡ. Κάποια στιγμή βρεθήκαμε σε ένα από τα μεγάλα βιβλιοπωλεία, δεν έχει σημασία ποιο, είχαμε πάρει την απόφαση να ανοίξουμε αλλά κάπως το σκεφτόμασταν ακόμη. Πετυχαίνουμε λοιπόν μία μαμά με ένα πιτσιρίκι η οποία τα είχε κυριολεκτικά χαμένα, προσπαθώντας να σκαλίσει ανάμεσα στα ράφια. Δεν άντεξα, την πλησίασα και τη ρώτησα: «Συγνώμη, βρίσκετε αυτό που ψάχνετε;» Και φυσικά η γυναίκα μου απάντησε «όχι, ποτέ».

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Γι’ αυτό κι εδώ, βάζουμε τα βιβλία με έναν τρόπο που να διευκολύνουμε το κοινό, να ξέρει ο κάθε ένας πού να πάει, ανάλογα με το τι ψάχνει. Ειδικά στο παιδικό θέλαμε να διευκολύνουμε τα ίδια τα παιδιά να επιλέγουν. Οπότε η γραμμή του Μοντεσσόρι μας βγήκε πολύ πηγαία εμάς, δεν το ακολουθήσαμε τόσο όσο μας προέκυψε. Και δουλεύει… Δουλεύει περίφημα και επάνω, στο πατάρι, στους ενήλικες. Μπορεί κάποιος να έχει στο μυαλό του να πάρει ένα συγκεκριμένο συγγραφέα, να ανέβει επάνω και να βρει και ένα άλλο βιβλίο που να τον ενδιαφέρει. Έρχονται και άνθρωποι που έχουν ζήσει πολλά χρόνια στο εξωτερικό, ίσως να καταλαβαίνουν καλύτερα την αντίληψη και την αισθητική του χώρου. Έρχονται, ξανάρχονται και μένουνε….

Π.Γ. Έχει ένα πολύ δικό του, ιδιαίτερο ύφος το βιβλιοπωλείο σας. Κι αυτό φαίνεται πριν καλά-καλά μπεις, ήδη από τη βιτρίνα…

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Έτσι το βλέπουμε κι εμείς. Ειδικά στη βιτρίνα κάνουμε installation, μερικές φορές πετυχαίνει, άλλες όχι.

Π.Γ. Η αλήθεια είναι πως εκπέμπετε μια καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία. Τι έχετε σπουδάσει;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Η Κατερίνα ζωγραφική, ο Διαμαντής είναι πτυχιούχος κοντραμπασίστας.

Π.Γ. Πώς να μην φανεί αυτή η φλέβα, η ευαισθησία, και στη δουλειά σας εδώ. Από την επαφή σας με τον κόσμο, τόσο εδώ όσο και στην Κύμη, πώς βλέπετε το μέλλον του βιβλίου;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Κοίταξε, αυτό εδώ είναι ένα μικρό βιβλιοπωλείο γειτονιάς. Οι περισσότεροι πελάτες μας έχουν γίνει κατά κάποιον τρόπο φίλοι μας, δηλαδή μιλάμε πια προσωπικά μαζί τους. Και είναι στην πλειονότητά τους άνθρωποι που έχουν σχέση με το βιβλίο. Πέρα από αυτό όμως, υπάρχει αναμφίβολα μια γενικότερη κρίση. Έχει σίγουρα ενταθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά είναι και μια κρίση διαχρονική. Ποτέ δεν τα πηγαίναμε οι Νεοέλληνες πολύ καλά με το βιβλίο και το διάβασμα. Είναι ενθαρρυντικό ότι αυτό αρχίζει σήμερα να ανατρέπεται κυρίως στα παιδιά. Συμβάλλει και η εκπαιδευτική κοινότητα σε αυτή την τάση, με κάποιες βιβλιοθήκες που έχουν τα σχολεία, με ορισμένους δραστήριους συλλόγους γονέων κ.ά. Και οι γονείς έχουν πια συνειδητοποιήσει ότι η οθόνη, στις πολύ νεαρές ηλικίες, δεν είναι για καλό…

Κ.ΧΡ. Οι γονείς όμως, στο σπίτι, είναι το πρότυπο για τα παιδιά. Όταν εκείνοι είναι όλη την ώρα με το κινητό, πώς περιμένουν από το παιδί να κάνει κάτι διαφορετικό. Το λέω συχνά σε μαμάδες εδώ που παραπονιούνται ότι το παιδί τους δεν διαβάζει. Δοκιμάστε να πιάσετε εσείς ένα βιβλίο, έστω ένα περιοδικό, και θα δείτε πόσο πιο εύκολα το παιδί θα σας ακολουθήσει. Και ευτυχώς, αυτό σιγά σιγά έχει αρχίσει να γίνεται.

Π.Γ. Θέλω να τελειώσουμε αυτή την κουβέντα με μια πιο προσωπική ερώτηση. Τι ονειρεύεστε για τον μικρό Ορφέα, τον γιο σας;

Κ.ΧΡ., Δ.Κ. Θέλουμε να αγαπάει τη φύση και τα ζώα. Και να μη θέλει το κακό του άλλου. Να γίνει καλός άνθρωπος. Αυτό…

Έφυγα από το QUARK έχοντας επηρεαστεί από την ενέργεια που μεταφέρει. Στο δρόμο της επιστροφής προς το κέντρο, σκεφτόμουν πόσο αυτοί οι μικροί χώροι πολιτισμού, που σιγά σιγά διασπείρονται στην πόλη, είναι πολύτιμοι. Σε μια χώρα που η κύρια, σχεδόν μοναδική, επαφή του κοινού με το βιβλίο είναι η αγορά, ενώ αλλού είναι οι κάθε λογής βιβλιοθήκες – σχολικές, δημόσιες, δημοτικές –  που διαμορφώνουν τις αναγνωστικές προτιμήσεις, σε μια χώρα που ανοίγεται στην τεχνολογική επανάσταση έχοντας χάσει ένα προηγούμενο στάδιο υποδομών, αυτοί οι μικροί χώροι έχουν ένα διττό ρόλο. Προωθούν το καλό βιβλίο και διαμορφώνουν ταυτόχρονα αναγνωστική συνείδηση. Είναι το QUARK ένα μαγαζί γειτονιάς, όπως λέει η Κατερίνα και ο Διαμαντής. Ναι. Ένα βιβλιοπωλείο γειτονιάς στα Βριλήσσια, στη λεωφόρο Πεντέλης κοντά στο Σισμανόγλειο, που αξίζει να επισκεφθείτε και όσοι δεν μένετε εκεί κοντά.