Γράφει, η Δανάη Ρετέλα

Λίγες σκέψεις με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου

Λέμε εμείς οι ενήλικες ότι τα παιδιά πρέπει να διαβάζουν βιβλία. Πρέπει.. γιατί πρέπει; Προφανώς είναι μία ρητορική ερώτηση..

Σε αυτό που θέλω να στοχεύσω είναι γιατί χρησιμοποιούμε το ρήμα “πρέπει”..;

Τα παιδιά στην καθημερινότητα τους έχουν να αντιμετωπίσουν δεκάδες πρέπει και κανόνες..

Δε χρειάζεται να προσθέσουμε ακόμη ένα και ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με το εξωσχολικό βιβλίο!

Υπάρχει τα τελευταία χρόνια μεγάλη κουβέντα και διάλογος περί φιλαναγνωσίας, πώς να εισάγουμε το εξωσχολικό βιβλίο στο σχολείο, να κάνουμε εργασίες για αυτό, να κάνουμε συζητήσεις για αυτό.. Όχι ως ελεύθερη ώρα, όχι ως επιλογή και δικαίωμα, αλλά ως εξαναγκασμό.

Πώς γίνεται με αυτή την πλαισίωση να μπορεί να προωθηθεί η φιλαναγνωσία, αφού κι εσύ ως ενήλικας επιλέγεις ή όχι να διαβάσεις ένα βιβλίο γιατί θέλεις να ενημερωθείς για ένα ιστορικό γεγονός, γιατί θέλεις να περάσεις ευχάριστα την ώρα σου, γιατί θέλεις να ξεφύγεις από την καθημερινότητά σου, γιατί σου αρέσουν τα βιβλία γενικά..

Εσύ, λοιπόν, επιλέγεις τον χρόνο στον οποίο θα το διαβάσεις και τον οποίο θα διαθέσεις, κι αν δε σου αρέσει, μπορείς και να το αφήσεις..

Τι από όλα αυτά έχει δικαίωμα να κάνει το παιδί; Αφήνουμε τα παιδιά μας να επιλέξουν ελεύθερα τα βιβλία; Τους δίνουμε την επιλογή;

Μιλάμε για τους λόγους που δε θα αγοράζαμε ένα βιβλίο που ενδεχομένως να ήθελαν;

Έπειτα τους αφήνουμε χώρο και χρόνο να διαβάσουν, να επεξεργαστούν αυτό το βιβλίο;

Οπότε όλη αυτή η διαδικασία από εκεί που θα έπρεπε να έχει αφετηρία τη διασκέδαση, την προσωπική επιλογή, την επιθυμία.. έχει αφετηρία την υποχρέωση, ενδεχομένως τον βαθμό αν είναι στα πλαίσια του μαθήματος, τον ανταγωνισμό αν είναι στα πλαίσια των μαραθωνίων και όχι το εσωτερικό κίνητρο.

Οπότε πώς ένα παιδί ακόμα και αυτό που θα ήθελε να αγοράσει ένα βιβλίο, να διαβάσει ένα βιβλίο, πώς λοιπόν αυτό το παιδί θα ξαναέμπαινε σε αυτή τη διαδικασία;

Η φιλαναγνωσία καλλιεργείται από τη βρεφική κιόλας ηλικία, όταν φέρνουμε το παιδί σε επαφή με το βιβλίο να το γευτεί, να το περιεργαστεί, να το μυρίσει να το απολαύσει με όλες του τις αισθήσεις, γιατί αρχικά έτσι αντιλαμβάνεται τον κόσμο, έτσι μπορεί να συνδεθεί. Συνδυαστικά με αυτό σπουδαίο ρόλο παίζει η μεγαλόφωνη αφήγηση και φυσικά το να βλέπει στο περιβάλλον του φροντιστές που να απολαμβάνουν ένα βιβλίο.

Να υπάρχει κάποια ποικιλία θεμάτων από αυτά που το ενδιαφέρουν ή ενδεχομένως θα μπορούσαν να το ενδιαφέρουν, ένα μικρό ραφάκι στα μέτρα του, μικρές γωνιές ανάγνωσης στο σπίτι.

Στο σχολικό περιβάλλον (στο δεύτερο σπίτι του παιδιού δηλαδή) θα πρέπει να είναι ανοιχτές οι βιβλιοθήκες, στα μέτρα των παιδιών με κατάλληλα και ποιοτικά βιβλία και ως προς την παραγωγή τους.

Κύκλοι ανάγνωσης στους οποίους μπορούν αν θέλουν να μπουν, για να ακούσουν ένα βιβλίο, επισκέψεις σε δημοτικές βιβλιοθήκες, επισκέψεις συγγραφέων και εικονογράφων στο σχολείο.

Ανταλλακτική βιβλιοθήκη στα πλαίσια ενός τμήματος ή ολοκλήρου σχολείου, αν υπάρχει αυτή η δυνατότητα, και γενικότερα το παιδί να έρχεται σε επαφή με το βιβλίο μέσω βιβλιοπαρουσιάσεων, μέσω παζαριών, μέσω εκθέσεων βιβλίου.

Και εδώ θα ήθελα να παραθέσω μια σκέψη μου: γιατί να θεωρούμε ότι πρέπει να πάρουμε για δώρο σε ένα παιδί μόνο παιχνίδι;

Γιατί κάτι άλλο δεν θα αρέσει στο παιδί.. Αυτό λέμε και αυτό το λέμε και στο ίδιο το παιδί.

Γιατί να μην κανονικοποιήσουμε την αγορά βιβλίων ως δώρο;

Και εδώ συναντάται και το σημείο από το οποίο ξεκίνησα. Συζητάμε για τη μεγάλη αξία των βιβλίων και τη σημασία των παιδικών βιβλίων θεμελιώνοντάς τη ως υποχρέωση και με μία (ψευδή) παραδοχή ότι τα παιδιά δε θέλουν βιβλία.

Άρα μήπως εμείς οι ίδιοι δημιουργούμε το πρόβλημα;

Από την πλευρά των εκδοτικών οίκων παρατηρούμε μία υπερπληθώρα παραγωγής η οποία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να έχει αντίκρισμα στο σχετικά μικρό αγοραστικό ελληνικό κοινό και έπειτα θα ήταν χρήσιμο να είμαστε λίγο πιο προσεκτικοί στο εξώφυλλο και στην εικονογράφηση.

Αυτό γιατί είναι η πρώτη ανάγνωση του παιδιού. Εξαιτίας αυτών ή χάρη σε αυτά θα απορρίψει ή θα επιλέξει ένα βιβλίο.

Όπως προσεκτικοί θα πρέπει να είμαστε και στο κείμενο, γιατί αυτό θα περάσει από τον γονιό στο παιδί και έπειτα μέσω του ίδιου του παιδιού.

Είναι δύσκολο να γραφτεί ένα καλό βιβλίο! Τι είναι καλό βέβαια είναι διαφορετικό για τον καθένα.. Λέγοντας “καλό” θεωρώ ένα ποιοτικό βιβλίο τόσο στην παραγωγή του όσο και στο κείμενο και στην εικονογράφηση, ένα προσεγμένο βιβλίο που ξέρει σε ποιους απευθύνεται και τι μηνύματα θέλει να περάσει ή ένα αστείο βιβλίο το οποίο θα προκαλέσει το πηγαίο γέλιο του μικρού αναγνώστη, χωρίς να προσβάλει κάποιον και χωρίς να χρησιμοποιεί ακατάλληλο λεξιλόγιο.

Θεωρώ πως είναι απαραίτητο να μην “κάψουμε” το εξωσχολικό βιβλίο με το να το αντιμετωπίζουμε ως διδακτέα ύλη, αλλά να το αφήσουμε να αναπνεύσει και να προσφέρει οξυγόνο, βλέποντάς το σε παιδαγωγικό επίπεδο, δίνοντας το δικαίωμα της επιλογής, της ελευθερίας και της ψυχαγωγίας.

Με αυτόν τον τρόπο και το παιδικό βιβλίο και το παιδί θα βρουν τον δρόμο που (από) πάντα ήξεραν να βαδίζουν!