ΚΟΥΒΕΝΤΕΣ ΣΤΟ ΡΑΦΙ του βιβλιοπωλείου “Little Clayers”
O Πέτρος Γαϊτάνος επισκέπτεται τα βιβλιοπωλεία και συζητά με τους ανθρώπους τους:
9η Κουβέντα στο ράφι του βιβλιοπωλείου “Little Clayers” με την Φανή Παναγοπούλου.
Το Little Clayers είναι ένα καινούριο παιδικό βιβλιοπωλείο που η Φανή Παναγοπούλου
άνοιξε στο Χαλάνδρι, στην οδό Αγίου Γεωργίου 43 Α . Από το όνομά του και μόνο είχα
καταλάβει πως θα έβλεπα κάτι ξεχωριστό. Και έτσι ήταν… Όταν στάθηκα απ’ έξω, δεν είδα
μια μεγάλη βιτρίνα φορτωμένη με όλες τις νέες εκδόσεις, ούτε μια φωτεινή επιγραφή.
Ήμουν μπροστά σε μια φαρδιά τριπλή πόρτα με σιδερένιο σκελετό και τζαμαρία. Σε όλα το
μήκος της ήταν γραμμένο με άσπρη μπογιά, σαν σύνθημα άλλης εποχής ή και σαν γκράφιτι
το όνομα Little Clayers, ενώ στη μια πλευρά έβλεπες εξώφυλλα βιβλίων. Άνοιξα, μπήκα και
συνάντησα τη Φανή, μια νέα χαμογελαστή κοπέλα με τον Ιάσωνα, τον εξάχρονο γιο της. Ο
χώρος είναι μακρόστενος, με ράφια στους τοίχους και βιβλία τοποθετημένα έτσι ώστε να
φαίνονται τα εξώφυλλά τους. Τα ράφια στο βάθος δεν έχουν βιβλία, έχουν μικρά κεραμικά,
άλλα τελειωμένα και άλλα προπλάσματα. Δύο μακρόστενοι πάγκοι εργασίας ή ανάγνωσης
στη μέση, ένας νεροχύτης στη μιαν άκρη κι ένα μικρό καμίνι κεραμικής συμπληρώνουν την
εικόνα. Η συζήτηση αρχίζει αμέσως, με τον μικρό Ιάσωνα να τη διακόπτει κάθε τόσο
φωνάζοντας «διάβασέ μου ένα βιβλίο»…

Π.Γ. Μίλησέ μου λίγο για σένα, ποια είσαι και ποια ήταν η διαδρομή που σε οδήγησε σε
αυτόν εδώ το χώρο.
Φ.Π. Γεννήθηκα στην Αθήνα αλλά έφυγα για σπουδές στη Σύρο όπου έκανα βιομηχανικό
σχέδιο. Με είχε τραβήξει βλέπεις η γραφιστική, τότε όπως και τώρα. Εκεί γνώρισα τον
μετέπειτα σύζυγό μου, τον Αλέξανδρο, που είναι μάγειρας και είχε ένα εστιατόριο στο
νησί. Ασχολήθηκα και εγώ με αυτό, για αρκετά χρόνια. Στη Σύρο γνώρισα την Σοφία
Τριγώνη που είναι κεραμίστρια και έκανα μαζί της μαθήματα κεραμικής. Μια φορά την
εβδομάδα πήγαινα στο εργαστήρι της. Την περίοδο του COVID άρχισα να κάνω κεραμικά
μόνη μου, στο σπίτι. Πήρα κι ένα μικρό, πολύ μικρό καμίνι και αρχικά έφτιαχνα τα πιάτα
του εστιατορίου, μέχρι να συνεχίσω με άλλα πράγματα.
Κάποια στιγμή αποφασίσαμε να φύγουμε από τη Σύρο, μας είχε κουράσει, βλέπεις, η
σεζόν. Τότε αποφασίσαμε να επιστρέψουμε στην Αθήνα και το 2023 ήρθε στη ζωή μας ο
Ιάσωνας, ο γιος μας.

Π.Γ. Και η απόφαση για το βιβλιοπωλείο;
Φ.Π. Ήρθε λίγο αργότερα… Με τον Ιάσωνα γνώρισα έναν καινούριο κόσμο, τον κόσμο του
παιδικού βιβλίου που με συνεπήρε. Δεν τον ήξερα ως τότε, ακόμα και ως παιδί δεν είχα δει
τόσο ωραία παιδικά βιβλία σαν αυτά που έβλεπα τώρα με τον Ιάσωνα. Πέσαμε λοιπόν κι οι
δυο μας με τα μούτρα στο …διάβασμα. Πηγαίναμε και σε βιβλιοθήκες κι έβλεπα πως το
κάθε παιδί μπορεί να φανταστεί με ένα δικό του τρόπο την ιστορία ή τους ήρωες του ίδιου
βιβλίου. Σκέφτηκα, λοιπόν, να συνδυάσω το παιδικό βιβλίο με τον πηλό, με την κεραμική.
Διαβάζουμε εδώ ένα βιβλίο και μετά το κάθε παιδί μπορεί να δημιουργήσει κάτι εντελώς
διαφορετικό από το άλλο. Η φαντασία μπορεί να εκφραστεί δημιουργικά μέσα από τον
πηλό, φτιάχνοντας ακόμα και πράγματα που δεν μπορούμε να εκφράσουμε με λόγια.
Πιστεύω πως αυτή η διαδικασία, που την ενισχύει το πλάσιμο με τα χέρια και η αίσθηση
της αφής, δημιουργεί κάτι μαγικό. Βλέπουν τα παιδιά το χώμα με λίγο νερό να γίνεται
λάσπη, να της δίνουν κάποια μορφή και μετά να στεγνώνει και να σταθεροποιείται, ναι,
είναι κάτι μαγικό που γεννιέται από τα χέρια τους.

Π.Γ. Και πώς το έχεις οργανώσει αυτό, πώς λειτουργεί στην πράξη;
Φ.Π. Έχουν δημιουργηθεί ομάδες παιδιών που έρχονται εδώ. Έχουμε ένα τμήμα 3 έως 5
ετών, που είναι τα πιο μικρά. Και μετά, τα πιο μεγάλα που είναι 6 ως 9 και 10 με 11. Το
κάθε «μάθημα», η κάθε δραστηριότητα είναι αυτοτελής αλλά εγώ προτείνω το μηνιαίο
πακέτο όπου ανά δύο εβδομάδες ασχολούμαστε με ένα βιβλίο. Το διαβάζουμε, συζητάμε
γι’ αυτό, μαθαίνουμε κάποιες βασικές τεχνικές και μετά το κάθε παιδί κάνει το έργο του,
που πρέπει να το αφήσει και να περιμένει ως την επόμενη φορά που θα έχει στεγνώσει.
Δες πώς προστίθεται εδώ και μια άσκηση υπομονής…! Την επόμενη φορά έρχεται η ώρα
της ζωγραφικής. Κάπως έτσι πάει: διάβασμα, συζήτηση, τεχνική πηλού, ζωγραφική. Για τη
ζωγραφική έχω πολλά σχέδια, θέλω να συνεργαστώ και με εικονογράφους βιβλίων για να
οργανώσουμε ξεχωριστές δραστηριότητες.
Π.Γ. Πόσα παιδιά έχει η κάθε ομάδα;
Φ.Π. Μέχρι πέντε… Πρέπει να είναι λίγα τα παιδιά γιατί χρειάζονται το χρόνο τους για να
αποκτήσουν άνεση.

Π.Γ. Δώσε μου ένα παράδειγμα, από ένα βιβλίο συνήθως τι διαλέγετε να ζωντανέψετε; Τον
ήρωα, σκηνές από την εξέλιξη της ιστορίας, άλλα πρόσωπα, εποχή;
Φ.Π. Σιγά σιγά, μη βιάζεσαι, δεν έχουμε τόσο καιρό που ανοίξαμε! Την πρώτη φορά
δουλέψαμε με χαρακτήρα. Τώρα, με την ιστορία του βιβλίου ως αφετηρία φτιάξαμε έναν
δικό μας κόσμο, συγγενή μεν, αλλά διαφορετικό. Συνήθως ζωγραφίζουν πρώτα αυτό που
φαντάστηκαν κι εγώ τους δείχνω μια κατάλληλη τεχνική κεραμικής, ευκολότερη ή
δυσκολότερη, για να μπορέσουν να το κάνουν – κριτήριο εδώ είναι η ηλικία. Δεν είναι,
δηλαδή, κάτι σαν μάθημα, «σήμερα θα μάθουμε αυτό», είναι κάτι ξεχωριστό για κάθε
παιδί ώστε να μπορέσει να δώσει με τα χέρια του μορφή σε κάτι που έχει φανταστεί.
Π.Γ. Εκτός από αυτέ τις δραστηριότητες, όμως, ο χώρος λειτουργεί κανονικά και σαν
βιβλιοπωλείο; Ακολουθείς ωράριο καταστήματος;
Φ.Π. Ναι, βέβαια, 9 με 2 το πρωί και μετά, το απόγευμα, 5 με 8, είναι οι δραστηριότητες.
Μερικά πρωινά έχω ξεκινήσει κάποιες δραστηριότητες και για ενήλικες. Έρχονται μαμάδες
με τα μωρά τους κι έχω ένα χώρο όπου τα μωρά πιάνουν τον πηλό και κάνουμε διάφορα
αισθητηριακά παιχνίδια. Οι μαμάδες ασχολούνται και αυτές με τον πηλό και κάνουν τα
δικά τους, χωρίς αυτά να έχουν σχέση με τα βιβλία. Εγώ το επιδιώκω να έρχονται εδώ
γονείς και παιδιά μαζί και να περνούν δημιουργικά το χρόνο τους.
Τώρα, από το Νοέμβριο, θα αρχίσουμε τις Κυριακές 11 με 12 να οργανώνουμε
συναντήσεις φιλαναγνωσίας. Να συναντιόμαστε στο χώρο, να διαβάζουμε παρέα και να
συζητάμε για τα βιβλία. Είναι πιθανό κάποια θέματα να συνδυάζονται μετά με τον πηλό,
χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο. Αυτά έχω σκεφτεί … προς το παρόν, γιατί ειδικά για τη
φιλαναγνωσία θα ήθελα να κάνω πολλά ακόμα.

Π.Γ. Ε, δεν είναι και λίγα αυτά που ήδη κάνεις! Κοιτάζω τα βιβλία που έχεις στα ράφια. Δεν
είναι πάρα πολλά, αλλά είναι όλα επιλεγμένα ένα προς ένα και αυτό φαίνεται με την
πρώτη ματιά. Ποιο είναι το κριτήριο, πώς τα διαλέγεις;
Φ.Π. Παίζει μεγάλο ρόλο η εικονογράφηση, βλέπεις είναι και το γραφιστικό παρελθόν μου.
Αλλά μεγάλο ρόλο παίζει και το τι έχουν να δώσουν σε ένα παιδί, τι ερωτήματα μπορούν
να του γεννήσουν, ποια θέματα αγγίζουν, αν έχουν χιούμορ ή και απλώς αν περνάς καλά
μαζί τους. Αυτά σε πολύ γενικές γραμμές. Σιγά σιγά, μεγαλώνουμε και τον αριθμό των
βιβλίων που έχουμε εδώ, είμαστε ακόμα στην αρχή. Είναι σαν ένα όνειρο που γίνεται
πραγματικότητα αυτό εδώ για μένα…

Φεύγοντας συνειδητοποίησα ότι η Φανή Παναγοπούλου είχε παρασύρει κι εμένα μέσα σε
ένα όνειρο. Εκεί που το παιδικό βιβλίο είναι στο κέντρο ενός κόσμου φαντασίας και
δημιουργικότητας. Εκεί που τα παιδιά μαθαίνουν την υπομονή, την επιμονή, την τέχνη και
την τεχνική. Εκεί που το καλό παιδικό βιβλίο βρίσκει την πραγματική του θέση
απελευθερώνοντας τις δημιουργικές του δυνατότητες… Καλή επιτυχία Little Clayers, γιατί
το αξίζετε!
